Phong tục ngày Tết cổ truyền Việt Nam (Bắc -Trung – Nam)

Mỗi độ xuân về, không khí rộn ràng lan tỏa khắp mọi miền đất nước, mang theo niềm háo hức và hy vọng cho một năm mới an lành. Tết Nguyên Đán không chỉ đánh dấu thời khắc chuyển giao của thời gian mà còn là dịp để những giá trị truyền thống được gìn giữ và lan tỏa. Dẫu vậy phong tục ngày tết cổ truyền ở 3 miền Bắc – Trung – Nam lại có những điểm đặc trưng riêng. Hãy cùng khám phá ngay sau đây nhé!

>> Nội dung liên quan:

• Top Địa Điểm Bắn Pháo Hoa Tết Nguyên Đán 2026 ở Sài Gòn, Hà Nội, Đà Nẵng
• Tết Nguyên Đán là gì? Nguồn gốc, ý nghĩa & những điều cần biết

Phong tục ngày tết cổ truyền là gì?

Phong tục ngày Tết cổ truyền là tập hợp những nghi lễ, thói quen và sinh hoạt văn hóa đã được người Việt gìn giữ và truyền lại qua nhiều thế hệ trong dịp Tết Nguyên Đán. Những phong tục này gắn liền với đời sống tinh thần của người dân, thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên, ông bà, đồng thời gửi gắm ước mong về một năm mới bình an, may mắn và sung túc.

Bên cạnh ý nghĩa tâm linh, phong tục ngày Tết còn là dịp để các thành viên trong gia đình sum họp, gắn kết tình thân và củng cố mối quan hệ cộng đồng. Dù xã hội ngày càng hiện đại, các phong tục Tết vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa và nuôi dưỡng những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam.

Phong tục ngày tết cổ truyền miền bắc

Tết Nguyên Đán ở miền Bắc mang đậm nét truyền thống lâu đời, đề cao giá trị gia đình, lễ nghi và sự trang trọng. Từ cách trang trí nhà cửa, bày mâm ngũ quả, chuẩn bị mâm cỗ đến các phong tục đón Tết đều thể hiện rõ nếp sống văn hóa của người Bắc.

1. Trang trí ngày Tết miền Bắc

Trang trí ngày Tết miền Bắc thường mang vẻ đẹp cổ truyền, tinh tế và ấm cúng. Hình ảnh quen thuộc nhất mỗi độ xuân về là hoa đào hồng thắm, tượng trưng cho sự sinh sôi, may mắn và xua đuổi điều không may. Bên cạnh đó, cây quất cảnh với quả vàng sum suê thể hiện mong ước một năm mới sung túc, đủ đầy.

Ngoài hoa, người miền Bắc còn trang trí câu đối đỏ, tranh dân gian Đông Hồ, đèn lồng, đồ trang trí mang sắc đỏ – vàng với ý nghĩa cầu tài lộc và bình an. Không gian thờ cúng gia tiên được dọn dẹp sạch sẽ, trang nghiêm để đón Tết và tưởng nhớ tổ tiên.

2. Mâm ngũ quả – Phong tục ngày tết miền Bắc

Mâm ngũ quả ngày Tết miền Bắc thường được bày biện theo quan niệm ngũ hành (Kim – Mộc – Thủy – Hỏa – Thổ), thể hiện sự hài hòa của đất trời. Các loại quả phổ biến gồm: chuối xanh, bưởi, cam hoặc quýt, phật thủ, táo hoặc lê.

Trong đó, nải chuối xanh xòe rộng như bàn tay nâng đỡ các loại quả khác, tượng trưng cho sự che chở và sum vầy. Quả bưởi hay phật thủ đặt ở trung tâm mang ý nghĩa phúc lành, sung túc. Mâm ngũ quả miền Bắc không chỉ đẹp về hình thức mà còn thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên và ước mong năm mới an khang, thịnh vượng.

3. Mâm cỗ ngày Tết miền Bắc

Mâm cỗ Tết miền Bắc là một trong những phong tục ngày tết nổi tiếng với sự cầu kỳ, đầy đặn và mang đậm hương vị truyền thống. Những món ăn quen thuộc không thể thiếu gồm: bánh chưng, giò lụa, giò xào, thịt đông, canh măng, nem rán, dưa hành.

Bánh chưng vuông vức tượng trưng cho đất, thể hiện lòng biết ơn trời đất và tổ tiên. Thịt đông, dưa hành giúp cân bằng hương vị, mang ý nghĩa điều hòa âm dương trong những ngày đầu năm. Mâm cỗ không chỉ là bữa ăn sum họp mà còn thể hiện nếp sống gia phong, sự đủ đầy và lòng hiếu kính.

4. Phong tục đón Tết miền Bắc

Phong tục đón Tết miền Bắc bắt đầu từ rất sớm, tiêu biểu là lễ cúng ông Công ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp, tiễn Táo quân về trời. Trước Tết, các gia đình quây quần gói bánh chưng, dọn dẹp nhà cửa để đón năm mới.

Khoảnh khắc giao thừa được xem là thiêng liêng nhất, với nghi lễ cúng giao thừa trong nhà và ngoài trời. Người miền Bắc đặc biệt coi trọng xông đất, chọn người hợp tuổi, hợp vía để mang may mắn vào nhà đầu năm. Những ngày Tết là dịp chúc Tết, mừng tuổi, thăm hỏi họ hàng và đi lễ chùa cầu bình an, tài lộc cho cả năm.

Phong tục ngày tết miền Trung

Phong tục ngày tết cổ truyền ở miền Trung mang vẻ đẹp trầm lắng, mộc mạc nhưng sâu sắc. Do điều kiện khí hậu khắc nghiệt và lịch sử nhiều biến động, phong tục ngày Tết nơi đây đề cao sự chân thành, tiết kiệm và lòng hiếu kính với tổ tiên, thể hiện rõ nét trong cách trang trí, mâm cỗ và các nghi lễ đón Tết.

1. Trang trí ngày Tết miền Trung

Trang trí ngày Tết miền Trung thường không quá cầu kỳ nhưng rất ấm cúng và trang nghiêm. Người dân ưa chuộng hoa mai vàng, hoa cúc, hoa lay ơn, tượng trưng cho phúc lộc, sự bền bỉ và trường thọ. Nhà cửa được quét dọn sạch sẽ, bàn thờ gia tiên được chăm chút kỹ lưỡng, đặt ở vị trí trang trọng nhất trong nhà.

Khác với miền Bắc hay miền Nam, không gian Tết miền Trung thiên về sự giản dị, chú trọng giá trị tinh thần hơn hình thức bên ngoài. Mọi vật dụng trang trí đều mang ý nghĩa cầu mong năm mới bình an, gia đạo yên ấm.

2. Mâm ngũ quả miền Trung

Mâm ngũ quả ngày Tết miền Trung không quá câu nệ về hình thức hay ý nghĩa tên gọi từng loại quả. Tùy theo điều kiện tự nhiên và kinh tế của mỗi gia đình, mâm quả được bày biện linh hoạt nhưng luôn thể hiện sự thành tâm.

Các loại quả thường xuất hiện gồm: chuối, dứa (thơm), đu đủ, cam, quýt, mãng cầu… Mâm ngũ quả miền Trung mang thông điệp giản dị: cầu mong cuộc sống đủ đầy, gia đình thuận hòa và con cháu mạnh khỏe trong năm mới.

3. Mâm cỗ phong tục ngày Tết miền Trung

Mâm cỗ Tết miền Trung mang hương vị đậm đà, đặc trưng và có tính bảo quản cao để dùng được nhiều ngày. Những món ăn tiêu biểu gồm: bánh tét, bánh nổ, bánh thuẫn, nem chả, tré, thịt heo ngâm mắm, dưa món.

Các món mặn thường được chế biến kỹ, nêm nếm đậm vị để phù hợp với thời tiết và thói quen sinh hoạt. Mâm cỗ không chỉ phục vụ bữa ăn ngày Tết mà còn được dùng để cúng gia tiên, thể hiện sự kính trọng và mong cầu tổ tiên phù hộ cho năm mới thuận lợi.

4. Phong tục đón Tết miền Trung

Phong tục đón Tết miền Trung mang tính lễ nghi rõ nét. Trước Tết, các gia đình tổ chức cúng tất niên, tưởng nhớ ông bà tổ tiên. Đêm giao thừa được cử hành trang nghiêm với nghi thức cúng trời đất và gia tiên, cầu mong năm mới an lành.

Trong những ngày đầu năm, con cháu sum họp, chúc Tết họ hàng, thăm hỏi làng xóm, thể hiện tình nghĩa gắn bó cộng đồng. Người miền Trung cũng coi trọng việc giữ gìn truyền thống gia tộc, lễ nghĩa trên dưới và nếp sống cần cù, tiết kiệm trong dịp Tết.

Phong tục ngày tết miền Nam

Tết cổ truyền ở miền Nam mang không khí rộn ràng, phóng khoáng và tràn đầy sức sống. Phong tục ngày Tết nơi đây thể hiện tinh thần lạc quan, yêu đời, đề cao niềm vui sum họp và mong ước một năm mới sung túc, thuận lợi.

1. Trang trí ngày Tết miền Nam

Trang trí ngày Tết miền Nam nổi bật với hoa mai vàng, biểu tượng của phú quý, may mắn và thịnh vượng. Màu vàng của hoa mai được xem là mang lại tài lộc và khởi đầu tốt đẹp cho năm mới. Ngoài ra, người miền Nam còn trang trí nhà cửa bằng cây mai giả, dây lộc treo, câu chúc Tết, tạo không gian xuân rực rỡ và ấm áp.

Khác với sự trang nghiêm của miền Bắc hay trầm lắng của miền Trung, không khí Tết miền Nam luôn sôi động, cởi mở, thể hiện rõ tinh thần vui xuân và đón Tết nhẹ nhàng.

2. Mâm ngũ quả miền Nam

Mâm ngũ quả ngày Tết miền Nam mang ý nghĩa rất rõ ràng thông qua cách đọc tên quả, gắn với quan niệm “Cầu – Sung – Dừa – Đủ – Xài”. Các loại quả thường thấy gồm: mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài.

Mỗi loại quả tượng trưng cho mong ước về một năm mới sung túc, đủ đầy, chi tiêu thoải mái. Mâm ngũ quả miền Nam thường có màu sắc tươi sáng, cách bày trí thoáng, không quá cầu kỳ nhưng thể hiện niềm tin tích cực vào tương lai.

3. Mâm cỗ ngày Tết miền Nam

Mâm cỗ Tết miền Nam mang hương vị đặc trưng của vùng sông nước, với vị ngọt béo, đậm đà. Những món ăn truyền thống không thể thiếu gồm: bánh tét, thịt kho tàu, canh khổ qua nhồi thịt, dưa giá, củ kiệu.

Trong đó, canh khổ qua mang ý nghĩa “khổ qua, năm mới tốt lành”, mong mọi khó khăn của năm cũ sẽ qua đi. Thịt kho tàu với trứng tròn đầy tượng trưng cho sự sung túc, đoàn viên. Mâm cỗ miền Nam giản dị nhưng ấm áp, thể hiện tinh thần sum vầy ngày Tết.

4. Phong tục đón Tết miền Nam

Phong tục đón Tết miền Nam mang tính thoải mái, vui vẻ và ít nặng về lễ nghi. Người dân chú trọng giữ tâm thế vui tươi, nói lời hay, làm việc tốt trong những ngày đầu năm để cầu may mắn.

Các hoạt động phổ biến gồm: chúc Tết, mừng tuổi, du xuân, thăm họ hàng và bạn bè. Người miền Nam cũng tin rằng đầu năm thuận hòa, cởi mở thì cả năm sẽ hanh thông, suôn sẻ.

Phong tục ngày tết cổ truyền Việt Nam ở Bắc – Trung – Nam tuy có những nét khác biệt trong cách bày biện, ẩm thực và nghi lễ, nhưng đều cùng hướng đến giá trị cốt lõi là sum vầy, hiếu kính và cầu mong một năm mới bình an, sung túc. Việc gìn giữ phong tục ngày tết chính là cách lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Tổng hợp bởi: https://suckhoegiadinhviet.com/